Deri Sanayinin Mevcut Durumu

1990'lı yıllardan itibaren, Sovyetler Birliği ve Doğu Bloku'nda serbest piyasa ekonomisinin giderek önem kazanması ile birlikte bu bölgelerden gelen işadamlarının Laleli'den ve diğer birkaç şehirden, bavul ticareti yoluyla ülkelerine mal götürmeye başlamaları, deri sanayiinin, deri işleme ve ihracat potansiyelini önemli ölçüde artırdı. Teknolojik açıdan teknik bilgi ve ve makine ihraç eder konuma gelmesini de sağlayan bu gelişme, deri sanayiinin, son 8 yılda ithalatını 5 kat, toplam dış ticaret hacmini ise yüzde 66.4 oranında artırmasını sağladı.

Deri sanayi, ihracat potansiyeli açısından Türkiye ekonomisinin "lokomotif" sektörlerinden biridir. Sektör, sahip olduğu tecrübe, rekabet gücü, üretim kapasitesi ile dünyanın en gelişmiş deri sanayisi olmayı başarmıştır. Toplam imalat sanayi üretimi içinde (bavul ticareti ile birlikte), yüzde 10'un üzerinde bir paya sahip olan Türk deri sanayi, toplam istihdam içerisindeki yüzde 1.52'lik payı ile, tüm sanayi sektörleri arasında 10. büyük sanayidir. Kayıtlı ihracat açısından ise toplam ihracat içinde yüzde 3'lük bir paya sahip olup, tekstilden sonra en fazla döviz kazandıran ikinci sektördür.

Hammadde ihtiyacının yüzde 85'ne yakını ithalat yoluyla karşılayan ve bunu katma değeri yüksek ürünler haline getirerek büyük bir kısmını bavul ticaretiyle kuzey ülkelerine ihraç eden deri sanayi, bu ticaretin giderek azalması üzerine, kayıtlı ihracata yönelmeye başladı. Sektörün ihracatı, 1998 ve 1999 yıllarında yaşanan Asya ve özellikle Rusya krizi sonrasında toparlanma sürecine girmiş, 2000 yılı Ocak-Kasım döneminde, geçen yıl aynı döneme nazaran yüzde 12 artış kaydederek 407 milyon dolara ulaşmıştır. Sektör, 2000'li yıllarda, 1.5 milyar doların üzerinde kayıtlı ihracat yapmayı hedefliyor. Ancak, sektörün bu hedefe ulaşabilmesi için, tek pazara bağımlı kalmadan dünya pazarlarına açılması; bu amaçla tanıtım, marka, dağıtım kanalları gibi, ihracatta rekabet gücünü artıran bazı unsurları çok iyi geliştirmesi ve kullanması gerekiyor.

400 bin tonluk yıllık deri işleme kapasitesi ve faaliyette bulunan 1200 firma ile Türkiye'nin 10. büyük sanayi kolu konumundadır. İhracatta tek pazara bağımlılık, istikrarsız pazar hareketleri nedeniyle sektörün kapasite kullanım oranı düşmektedir. 1998 yılı kapasite kullanım oranı % 50-60 arasında gerçekleşmiştir. Türkiye'nin deri ürünleri ihracatı iki pazarda yoğunlaşmış durumdadır. Söz konusu pazarlar yüzde 28,2'lik payı ile Almanya ve yüzde 15,7'lik payı ile Rusya gelmektedir. Bavul ticareti dikkate alındığında deri ürünleri ihracatımızın yüzde 80'ni Rusya ve BDT ülkelerine yapılmaktadır. 1998 yılında Rusya'da yaşanan ekonomik kriz öncesi bu ülkeye yapılan ihracat bavul ihracatı dikkate alındığında deri ürünleri ihracatımızın yüzde 80'ni oluşturmaktaydı. Rusya krizi sonrası Türk deri firmaları siparişlerinin iptal edilmesi ve yeni siparişlerin tamamen durması nedeniyle; ihracat taahhütlerini yerine getiremez duruma geldiler. Satılamayan mallar nedeniyle yaklaşık 1,5 Milyar dolarlık stoku oluştu. Hazır malların satılamaması ve satılan malların ödemelerinde karşılaşılan problemler banka borçlarının ödenememesine yol açtı. Ayrıca, birçok firma üretimlerini durdurmak ve işçi çıkarmak zorunda kalmışlardır. Örneğin en büyük Deri Organize Sanayi Bölgesi olan Tuzla'da 89 işyeri kapanmış ya da kapanma noktasına gelmiş ve 3.500 civarında kişi işten çıkartılmıştır. Diğer bir ifade ile, deri ihracatında büyük oranda Rusya pazarına bağımlılıktan dolayı sektörde ciddi bir sarsıntı meydana gelmiştir. Üretimin yarısından fazlasını Rusya pazarında değerlendiren ve 1999 yılını tek pazara bağımlı kalmanın olumsuzlukları ile birlikte yaşayan sektör, alternatif pazar arayışına girmiştir. 

İlk etapta Avrupa, Çin, ABD ve Kanada gibi dinamik pazarları kendine hedef seçen Deri sanayii, bu amaçla tanıtıma, üretime ve pazarlamaya yönelik faaliyetlerini artırarak, 2000'li yıllara, dünya pazarlarına açılma ve ihracatını artırma hedefiyle girmiştir. Geçmiş yıllarda bavul ticareti yoluyla büyük oranlarda Türkiye ekonomisine girdi sağlayan deri firmaları, bavul ihracatının azalması ile birlikte resmi ihracata dönük çalışmalar içine girdiler. Yine aynı şekilde 1990'lı yıllarda Rusya pazarına yönelmenin bir sonucu olarak Avrupa pazarından uzaklaşan deri sanayii, bu pazarda yaşanan krizle birlikte tekrar Avrupa pazarına yöneldi. Deride fiyatların düşmesi Avrupalı alıcıları, Türkiye'ye çekerken, Türk firmaları da belirledikleri hedef pazarlardaki fuarlara katılarak ürünlerini tanıtmaya başladılar.

Deri Sanayii, Rusya'dan sonra ikinci pazar olarak değerlendirdiği Çin pazarına girmeye çalışıyor. Önce Pekin'de bir fuar organizasyonu gerçekleştiren sektör, Nisan 1999'da Hong Kong Fuarı'na "Focus Ülke" olarak katılmış ve çok başarılı bir tanıtım yapılarak sektörün, Uzak Doğu pazarı için önü açılmıştır. Ekim 1999'da Şanghay Fuarı ile de Çin ve G.Kore'den bitmiş deri siparişleri alınmaya başlamıştır. Ayrıca, Deri Sanayicileri Sektörel Dış Ticaret Şirketi (DSD), Rusya'dan sonra ikinci büyük pazar olarak gördüğü Çin'de bir ofis ve showroom'u faaliyete geçirmiştir. Çin pazarını hedefleyen deri sanayii, önümüzdeki dönemde büyük miktarlarda Çin'e bitmiş deri satmayı hedefliyor... Sektörde, deri konfeksiyon açısından hedef pazarlar olarak öne çıkan Doğu Bloku ülkelerine yönelik aktif pazarlama sistemine geçilmesi düşünülüyor. Bunun için de DSD, 2000 yılında Varşova'da, "Derri" mağazalarının ilkini faaliyete geçirdi. Bu mağazada, deri, ayakkabı, saraciye, deri konfeksiyondan oluşan her türlü deri ve deri mamülüleri satılıyor. Önümüzdeki günlerde bu mağazaya, Rusya ve Doğu Avrupa'da açılması planlanan diğer mağazalar da eklenecek.
 

2001 Yılı Türk Deri Sektörünün Mevcut Durumu

İhracatta en büyük pay deri konfeksiyonun

Türk deri sektörü, 2001 yılının ilk yarısında yaşanan olumsuzluk ve belirsizliklere rağmen ihracatın da olumlu bir ivme kazandı. 1998-1999 yıllarında yaşanan gerek ekonomik gerekse uluslararası krizler sonrasında kapasitesinin altında üretim yapan, ihracat hacmi gerileyen Türk deri sektörü 2000 yılında üretim ve ihracattaki tecrübesinden faydalanarak toparlanma sürecine girdi. İTKİB tarafından hazırlanan, 2001 ocak-haziran deri ve deri mamülleri sektörünün ihracat performansın değerlendirildiği "Deri ve Deri Mamülleri Sektörünün İhracat Performansı Değerlendirmesi " raporunda, sektörün 2000 yılından başlamak üzere toparlanma sürecine girdiği belirtiliyor.
2001 yılının ilk altı ayında ekonomide yaşanan olumsuzluklar, sektörün içinde bulunduğu finansman problemleri, ham deri ithalatında karşılaşılan zorluklara karşın sektör ihracat performansını artırdı. 2001 Ocak-Haziran döneminde, Türkiye genelinde toplam 263.5 milyon $ değerinde deri ve deri mamülleri ihracatı kayda alınmış ve bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 13,8 oranında artış sağlandı. Deri ve deri mamülleri yüzde 13,8 artışla en fazla ihracat artışı kaydedilen dokuzuncu sektör olup, en çok ihracat yapan sektörler arasında ise on birinci sırada yeraldı. Deri ve deri mamülleri ihracatı, 2000-2001 yıllarının ilk altı ayında Türkiye toplam ihracatından yüzde 1,7 oranında pay aldı. Türkiye Genel İhracatında

Türkiye İhracatçılar Meclisi'nin verilerine göre; 1997 Ocak-Haziran döneminde 303.2 milyon $, 1998 yılı Ocak-Haziran döneminde 314.3 milyon $, 1999 Ocak-Haziran döneminde 202.3 milyon $, 2000 Ocak-Haziran döneminde 231.9 milyon $'lık deri ve deri mamülleri ihracatı kayda alındı.
2001 Ocak-Haziran döneminde kayda alınan 263.5 milyon $'lık deri ve deri mamülleri ihracatı ile 1997 ve 1998 ihracat rakamlarına ulaşılamamış; ancak yaşanan çok ağır krizlerin ardından ihracatın bu ivmeyi kazanması sektörü rahatlattı. Dünyada deri ve deri mamüllerine olan talebin artması, 2001 yılında derinin moda olması sektörünün hareket alanına genişletti.

Dünya deri ticaretinde büyük bir pazar payına sahip olan, kalitesini ispatlamış ve dünya modasını yakından takip edip, uygulayabilen deri sektörü ihracatından yüzde 55 ile en büyük payı, deri konfeksiyon mamülleri almaktadır. İtalya'dan sonra en büyük kapasiteye sahip olan ayakkabı sektörü, 2001 yılının ilk altı ayında ihracatını ancak yüzde 1,5 oranında arttı. Sektör, yurtdışı ofis ve mağaza sayısını artırarak ağırlıklı olarak komşu ülkelere yöneldi.

Yurtiçinde ithal ürünlere karşı sürekli rekabet etmek durumunda kalan saraciye sektörü 2001 Ocak-Haziran döneminde ihracatta iyi bir performans yakaladı. Ancak sektörün tanıtıma daha fazla ağrılık vermesi halinde daha yüksek bir performans yakalayabileceği düşünülüyor. İhracattaki artışın yanı sıra ihraç edilen ürünlerin birim fiyatlarının değişimi sektörün dünya pazarlarındaki rekabet gücünü ve kalitesini gösteriyor. Bu noktadan hareketle İstanbul Deri ve Deri Mamülleri İhracatçı Birliği kayıt verileri dikkate alınarak, 2001 Ocak-Haziran döneminde $ değeri olarak deri ve deri mamüllerinin sınıflandırıldığı her bir fasılda en fazla ihraç kaydı alınan ilk on ürünün ayrı ayrı bir önceki yıla kıyasla birim fiyat değişimleri hesaplandı. Ham deri fiyatlarındaki yükselişler deri konfeksiyon ürünlerinin birim fiyatlarını da yukarı çekti. Sözkonusu artış aynı zamanda katma değeri yüksek malların üretildiğini de ifade ediyor.

Diğer yandan saraciye ihracatı artarken ihraç birim fiyatlarının düşmesi, bu alanda diğer ülkelerle rekabetin, Türk üreticileri fiyatları indirmeye zorladığı şeklinde yorumlanabilir. 2001 Ocak-Haziran altı aylık dönemde deri ve deri mamülleri ihracatının başlıca ülke grupları itibariyle dağılımı 2000 yılının aynı dönemiyle karşılaştırmalı olarak aşağıda verilmektedir.

Deri ve deri mamülleri ihracatının en fazla yönlendiği AB ülke grubuna yönelik ihracatımız yüzde 10.5 oranında artmış olmakla birlikte; AB ülkelerinin toplamdan aldığı pay yüzde 49.5'den yüzde 48'e düştü. Bu ülke grubunda yeralan İngiltere, İsveç, Yunanistan dışında diğer ülkelerin tamamına deri ve deri mamülleri ihracatı arttı. Deri ve deri mamülleri ihracatında birinci pazar olan Almanya'ya, üçüncü sırada yeralan Fransa'ya ve beşinci sırada yeralan İspanya'ya ihracatta sırasıyla yüzde 4,8, yüzde 22,2 ve yüzde 53,1 oranında artış kaydedildi. Eski S.S.C.B ülke grubuna yönelik deri ve deri mamülleri ihracatımız yüzde 11,3 oranında artış göstermiştir. Türkiye'nin kayıtlı deri ve deri mamülleri ihracatında ikinci büyük pazar olan Rusya Federasyonu'na ihracatımız yüzde 5,9 oranında artmıştır. Bu ülke grubunda Rusya Federasyonu'ndan sonra deri mamülleri ihracatı için ikinci önemli bir pazar olan Ukrayna için yüzde 277,8 oranında yüksek bir artış sözkonusudur.
Ortadoğu ülkelerine yönelik ihracatımız ise yüzde 15.6 oranında arttı. Bu ülke grubunda yeralan S. Arabistan ve İsrail'e yönelik ihracat, yılın ilk çeyreğinde olduğu gibi artış eğilimini devam ettiriyor. 

ABD, İsviçre, Kanada, Japonya, Norveç'in yeraldığı ve kaliteli deri mamüllerinin yönlendiği hedef pazarlar olan diğer OECD ülkeleri toplamında yüzde 30,6 oranında bir artış sözkonusu. Norveç dışında diğer ülkelerin tamamında artış kayıt edilmiş olup, aynı zamanda Japonya'ya yönelik ihracatın yüzde 89.5 oranında artması dikkat çekici. Diğer Avrupa ülkelerine gerçekleştirilen deri ve deri mamülleri ihracatında ise yüzde 5,9 oranında bir artış sözkonusu.Bu ülke grubunda ağırlıklı olarak ihracatın yaklaşık yüzde 45'ini Polonya'ya yapılan ihracat oluşturmakla birlikte, Rusya pazarının daralması dericileri Bulgaristan'a yönlendirdi. Fas, Cezayir, Libya, Mısır ve Tunus'un yeraldığı Kuzey Afrika ülke grubuna ihracatımız değer olarak çok büyük rakamlarla ifade edilmiyor.. Anılan ülke grubu toplamında yüzde 33,1'lik bir düşüş sözkonusu.

Deri ve deri mamüllerinin en güçsüz kaldığı ülke grubu diğer ülkeler grubudur. Bu grupta yeralan deri sektörü için, hedef pazar ve rakip ülke olan Çin Halk Cumhuriyeti'ne ancak 244 bin $'lık deri ve deri mamülleri ihracatı gerçekleştirildi. Anılan ülkeye yatırımlarla yönelinmesi ve tanıtıma ağırlık verilmesi bu ülkeye ulaşmak açısından çok büyük önem taşıyor. İhracatçı Birlikleri kayıt rakamları derlenerek hazırlanan ve 7 ülke grubundan oluşan tabloda yeralmayan ülkelere ihracatımız ise yüzde 81.6 oranında artmış ve bu ülkelerin toplamdan aldığı pay yüzde 9.0 oldu.