TÜRKİYE - RUSYA
FEDERASYONU
TİCARİ İLİŞKİLERİ
A- ANLAŞMA
VE PROTOKOLLAR
1.
Türkiye ile Rusya Federasyonu arasındaki ticari
ilişkiler 8.10.1937 tarihli "Ticaret ve
Seyrisefain Anlaşması" ile 25.2.1991
tarihli "Ticari ve Ekonomik İşbirliğine
Dair Anlaşma" çerçevesinde yürütülmektedir.
2. Türkiye ile Rusya Federasyonu arasında "Yatırımların
Karşılıklı Teşviki ve Korunmasına ilişkin
Anlaşma" 15.12.1997 tarihinde Ankara'da
imzalanmıştır. Anlaşma'nın TBMM tarafından
uygun bulunduğuna dair Kanun 11 Kasım 1999 tarihli
Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Anlaşma, henüz
yürürlüğe girmemiştir.
3. İki ülke arasında "Çifte
Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması"
15.12.1997 tarihinde imzalanmıştır. Anlaşma'nın
TBMM tarafından uygun bulunduğuna dair Kanun
5.8.1999 tarihinde Resmi Gazete'te yayımlanmış,
Anlaşma 1 Ocak 2000 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
4. Iki ülke arasında Ticari, Ekonomik, Sınai
ve Bilimsel-Teknik İşbirliğinin Geliştirilmesi
Hakkında Uzun Vadeli Program, 15.12.1997
tarihinde imzalanmıştır.
5. Türkiye-Rusya Federasyonu Hükümetlerarası
Karma Ekonomik Komisyonu (KEK) IV. Dönem Protokolu,
5.11.1999 tarihinde Moskova'da imzalanmıştır. V.
Dönem Toplantısının 2000 yılı içinde
Ankara'da yapılması planlanmaktadır.
|
B- DIŞ TİCARET
İki ülke arasındaki dış ticaret sürekli olarak Türkiye
aleyhine açık
vermektedir. 1992-1998 yıllarına ait dış ticaret değerleri
aşağıda
sunulmuştur:
TABLO 1: Türkiye-Rusya Federasyonu Dış Ticareti (1.000 $)
TÜRKİYE-RUSYA DIŞ TİCARETİ (.000 $)
| |
|
DEĞİŞİM |
|
DEĞİŞİM |
|
|
DEĞİŞİM |
| YILLAR |
İHRACAT |
% |
İTHALAT |
% |
DENGE |
HACİM |
% |
| 1992 |
438.407 |
|
1.040.402 |
|
-601.995 |
1.478.809 |
|
| 1993 |
499.032 |
14 |
1.542.363 |
48 |
-
1.043.33
1 |
2.041.395 |
38 |
| 1994 |
820.113 |
64 |
1.045.387 |
-32 |
-225.274 |
1.865.500 |
-9 |
| 1995 |
1.238.226 |
51 |
2.082.352 |
99 |
-844.126 |
3.320.578 |
78 |
| 1996 |
1.493.682 |
21 |
1.900.235 |
-9 |
-406.553 |
3.393.917 |
2 |
| 1997 |
2.056.542 |
38 |
2.174.258 |
14 |
-117.716 |
4.230.800 |
25 |
| 1998 |
1.347.533 |
-34 |
2.154.994 |
-1 |
-807.461 |
3.502.527 |
-17 |
| 1999 |
586.589 |
-56 |
2.371.856 |
10 |
-1.785.367 |
2.958.445 |
-15 |
1998
yılı Ağustos ayında Rusya Federasyonu'nda
meydana gelen krizin etkisiyle iki ülke arasındaki
ticaret yavaşlamış, 1997 yılı ile karşılaştırıldığında
1998 yılında ihracatımız %34, ithalatımız ise
%1 oranında azalmıştır. Aynı dönemde ticaret
hacmi de %17 oranında gerilemiştir.
1998 yılı Ağustos ayından itibaren, Rusya'da alım
gücünün hızla düşmesi genel olarak Rusya
Federasyonu'nun ithalatını ve bu kapsamda Rusya'ya
yönelik ihracatımızı olumsuz olarak etkilemiştir.
1998 ve 1999 yıllarının başlarında bütçe
gelirlerini artırmak amacıyla Rusya Federasyonu
tarafından alınan çeşitli önlemler de ihracatımızı
olumsuz etkilemiştir.
Rusya Federasyonu'na yönelik ihracatta bu düşüş
eğilimi 1999 yılının son aylarına kadar devam
etmiş, ancak özellikle Kasım-aralık aylarında
ihracatımızdaki düşüşün yavaşladığı gözlenmiştir.
Ancak, 1999 yılında ihracatımız %56 oranında
azalmıştır. Bu düşüş, Rusya Federasyonu'nun
genel olarak ithalatında kaydedilen %31 oranındaki
düşüşten daha fazladır.
Diğer taraftan, 1999 yılında ithalatımız ise
bir önceki yıla göre %10 oranında artmıştır.
Bir önceki yıla göre Rusya Federasyonu'nun
ihracatı ise yaklaşık olarak %0,1 oranında artmıştır.
1999 yılında Rusya Federasyonu'nun toplam ihracatımız
içindeki payı %2,2, toplam ithalatımız içindeki
payı ise %5,8'dir.
Özellikle petrol fiyatında meydana gelen artış
sonucunda ihracat gelirlerinin daha da artması ve
Rusya Federasyonu'na yönelik ihracatımızın 2000
yılında canlanması beklenmektedir. 2000 yılının
Ocak-Şubat döneminde Rusya Federasyonu'na ihracatımızda
%14,3 oranında bir büyüme kaydedilmiştir.
Ticari ilişkilerin geliştirilmesi için önemli
bir potansiyel bulunmaktadır. İki ülkenin
birbirini tamamlayan üretim yapıları, coğrafi
yakınlık, Rusya'dan doğal gaz alımı gibi
unsurlar, Türk hizmet sektörünün Rusya'da ulaştığı
seviye, ikili ilişkilere devamlılık kazandırmakta
ve yararlanılabilecek önemli imkanlar sunmaktadır.
Rusya Federasyonu toplam bavul ticaretinin 11,5
milyar dolar civarında olduğunu tahmin etmektedir.
Bu tutarın yaklaşık 2-2,5 milyar dolarlık kısmının
ülkemizden gerçekleştirildiği tahmin
edilmektedir. Ancak, 1998 yılı Temmuz ayından bu
yana Rusya Federasyonu tarafından bavul ticaretine
ilişkin olarak getirilen düzenlemelerle Rus tarafının
bavul ve kargo ticaretini büyük ölçüde kontrol
altına almaya çalıştığı gözlenmektedir.
Zaman içinde bavul ticareti tamamen normal ticarete
dönüştürülebilecektir.
Diğer taraftan, Rusya Federasyonu tarafından bazı
ihraç ürünlerine getirilen ihracat vergileri ile
diğer tedbirler de bu ülkeden hammadde ve ara
mallar ithalatını olumsuz olarak etkilemektedir.
Ticari ilişkilerde karşılaşılan yavaşlamanın
büyük ölçüde Rusya'nın içinde bulunduğu
ekonomik güçlüklerden kaynaklandığı ve ülkede
ekonomik istikrarın sağlanmasının büyük önem
taşıdığı da gözardı edilmemelidir. Ancak,
1999 yılı sonunda itibaren ülkenin içine düştüğü
seçim sürecinin başkanlık seçimlerinin de yapılması
ile birlikte sona ermesi ile birlikte Devlet Başkanlığına
seçilen Sayın V. Putin'in yeniden yapılanma çalışmalarına
devam etmesi, yabancı yatırımcılara yönelik
olumlu yaklaşımı değiştirmesi beklenmemektedir.
Uzun vadede, firmalarımızın bu pazarda kendi dağıtım
ve pazarlama ağlarını kurarak, kalıcı yatırımlara
yönelmeleri yerinde olacaktır. Bu çerçevede, bazı
Türk firmaları tarafından açılan alışveriş
merkezleri bu yönde atılmış ilk adımları oluşturmaktadır.
Bu faaliyetlerin artırılarak sürdürülmesi
gerekmektedir. Ayrıca, bu tür alışveriş
merkezlerinin bu ülkede oluşan olumsuz Türk malı
imajının değiştirilmesine de katkıda bulunacağı
düşünülmektedir.
Rusya Federasyonu ile ticaretimize konu olan başlıca
ürünler aşağıda sunulmuştur: |
TABLO 2: 1997 Yılında Dış
Ticaretimizde ilk Beş Ürün
| İHRACAT |
1.000 $ |
İTHALAT |
1.000 $ |
| Pamuktan örme iç çamaşırı |
77.965 |
Doğal gaz |
637.765 |
| Kürkten eşya ve
aksesuar (diğer) |
69.713 |
Demir çelik hurda ve döküntü |
198.965 |
| Plastik çanta, torba |
56.210 |
Bitümenli taşkömürü
(diğer) |
127.739 |
| Çikletler (diğer) |
44.055 |
Çelik haddelenmiş kütükler
(diğer) |
73.922 |
| Pamuktan örme tişörtler |
40.919 |
Petrol, bitümenli
mineral yağlar |
64.346 |
| DİĞER |
1.767.680 |
DİĞER |
953.805 |
| TOPLAM |
2.056.542 |
TOPLAM |
2.174.258 |
TABLO 3: 1998 Yılında Dış Ticaretimizde ilk Beş Ürün
| İHRACAT |
1.000 $ |
İTHALAT |
1.000 $ |
| Örme giyim eşyaları |
337.827 |
Doğal gaz |
503.639 |
| Ekmek, makarnalar, bisküviler |
140.172 |
Demir çelik hurda ve döküntü |
231.804 |
| Ayakkabılar |
116.836 |
Taşkömürü |
181.768 |
| Motorlu araçlar
(Otomobil, otobüs, minibüs vb.) |
96.474 |
Demir-alaşımsız çelikten
yarı mamuller |
133.139 |
| Sabunlar ve deterjan |
57.417 |
Demir-çelikten sıcak
haddelenmiş yassı mamuller |
111.639 |
| DİĞER |
598.807 |
DİĞER |
993.005 |
| TOPLAM |
1.347.533 |
TOPLAM |
2.154.994 |
b) 1999 Yılında Dış Ticaretimizde Başlıca Ürünler
| İHRACAT |
1.000 $ |
İTHALAT |
1.000 $ |
| Giyim eşyaları (Deri,
kösele ve kürkten yapılanlar dahil) |
163.655 |
Doğal gaz |
609.012 |
| Sebze ve meyvalar |
82.041 |
Demir-çelik mamulleri |
311.426 |
| Tekstil elyafları |
56.609 |
Ham petrol |
257.271 |
| Sabun ve deterjan |
34.770 |
Demir-çelik döküntü
ve hurdaları |
229.617 |
| Ayakkabılar |
22.419 |
Taşkömürü |
159.748 |
| DİĞER |
227.095 |
DİĞER |
804.785 |
| TOPLAM |
586.589 |
TOPLAM |
2.371.856 |
(1) Damping Soruşturmaları ve Anti-Damping Vergileri
| GTİP |
MAL GRUBU |
ÖNLEM
TARİHİ |
DAMPİNGE KARŞI
VERGİ ORANI/MİKTARI |
| 7207.11 |
Haddelenmiş kütükler |
06.05.1995* |
24 $/ton |
| 7207.20 |
Sürekli döküm
suretiyle elde edilmiş kütükler |
06.05.1995* |
24 $/ton |
* Anti-damping vergisinin uygulamaya konulduğu tarih
3
Mart 2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmış
olan 2000/1 sayılı Yürürlükte Kalma Süreleri
Sona Eren Dampinge Karşı Vergilere İlişkin Tebliğ
uyarınca polietilen, polivinil klorür, polyester
elyaf ve düz cam için uygulanan dampinge karşı
önlemler 26.3.2000 tarihinde sona ermiştir.
Diğer taraftan, 22 Ekim 1999 tarihinde Resmi
Gazete'de yayımlanmış olan 99/6 sayılı “Yürürlükte
Kalma Süreleri Sona Erecek Olan Dampinge Karşı
Vergilere İlişkin Tebliğ” uyarınca, haddelenmiş
ve sürekli döküm suretiyle elde edilmiş demir-çelik
kütükler için uygulanan dampinge karşı vergiler
6.5.2000 tarihinde sona erecektir. Ancak, yerli üreticilerin
yapacakları bir başvuru sonucunda yapılacak araştırmada
önlemin sona ermesinin, dampingin ve zararın devam
etmesine yol açacağının anlaşılması halinde,
sözkonusu önlemler uygulanmaya devam edecektir.
(2)Gözetim ve Korunma Önlemleri
Avrupa Birliği ile gerçekleştirilen Gümrük
Birliği kapsamında Türkiye'nin üçüncü ülkelere
uygulayacağı kota ve gözetim önlemleri çerçevesinde
Rusya Federasyonu'na yönelik uygulamalar aşağıda
özetlenmiştir:
i.Tekstil ve konfeksiyon ürünleri: Rusya
Federasyonu menşeli çeşitli tekstil ürünleri
31.12.1998 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Tebliğ
uyarınca tek taraflı kontrol sistemi çerçevesinde
gözetim uygulamasına tabidir.
ii. Demir-Çelik Ürünleri: Bakanlar
Kurulu'nun 5.Şubat 2000 tarihli Resmi Gazete'de çıkan
Kararı ile, AB ve EFTA üyesi ülkeler ve ülkemiz
ile imzalamış oldukları serbest ticaret anlaşması
yürürlüğe giren ülkeler dışında kalan diğer
ülkeler menşeli 7208 ve 721113 GTİP'lu “yassı
hadde ürünleri (sıcak)” ithalatına sıfır gümrükle
800.000 ton, 7209 ve 721123.10 ve 721123.51 GTİP'lu
“yassı hadde ürünleri (soğuk)” ithalatına sıfır
gümrükle 200.000 ton tarife kontenjanı tanınmıştır.
Sözkonusu Karar uyarınca, tarife kontenjanı dışında
yapılacak ithalat için, DTÖ'ne yönelik taahhütlerimiz
çerçevesinde gümrük vergileri %15-30 seviyesine
yükseltilmiştir.
Tarife kontenjanı kapsamında yapılacak ithalat için
Dış Ticaret Müsteşarlığı İthalat Genel Müdürlüğü'nden
ithalat lisansı alınması gerekmektedir. İthalat
lisanslarına ilişkin uygulama esasları 29 Şubat
2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Ticaret
Merkezi
18 Aralık 1996 tarihinde imzalanan Mutabakat Zaptı
ile Moskova'da TOBB ve TİM ortaklığıyla bir
Ticaret Merkezi kurulması kararlaştırılmıştır.
Sözkonusu Merkezin inşaatına ilişkin yatırım sözleşmesi
16.6.1998 tarihinde imzalanmış ve Merkezin temeli
Sayın Başbakanımızın 4-6 Kasım 1999
tarihlerinde Rusya Federasyonu'na yapacağı ziyaret
sırasında atılmıştır. |
|
